Bir davanız var ya da hakkınızda soruşturma başladı ama avukat tutacak maddi imkanınız yok. Bu durumda pek çok kişi hakkını aramaktan vazgeçiyor ya da kendi başına, hak kaybına açık bir şekilde mahkeme karşısına çıkıyor. Oysa Türk hukukunda, ödeme gücü olmayan kişilerin ve belirli ceza dosyalarındaki şüpheli, sanık ve mağdurların ücretsiz avukat desteği alabilmesi için kanuni yollar vardır.
Bu yazıda Gebze, Darıca, Çayırova ve Dilovası’nda yaşayanların ücretsiz avukata hangi durumlarda, nereye ve hangi belgelerle başvurabileceğini adım adım anlatıyoruz.
İçindekiler8 bölüm
Ücretsiz Avukat İçin Üç Ayrı Yol
Ücretsiz avukat halk arasında tek bir kavram gibi kullanılsa da hukuken birbirinden farklı üç sistemi ifade eder:
| Başvuru yolu | Ne sağlar? | Nereye başvurulur? |
|---|---|---|
| Baro adli yardımı | Hukuk davaları ve icra işlerinde, koşulları varsa avukat görevlendirilmesi | Baronun adli yardım bürosu veya temsilciliği |
| Mahkeme adli yardımı (HMK) | Kararın kapsamına göre harç ve giderlerden geçici muafiyet, avans ve gerektiğinde avukat temini | Görevli mahkeme; icra işlerinde ilgili icra mahkemesi |
| CMK kapsamında görevlendirme | Kanundaki şartlarla şüpheli veya sanığa müdafi; mağdura vekil | Kolluk, savcılık veya mahkeme aracılığıyla baro |
Tabloyu yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
Hangi yolun size uygun olduğu, dosyanızın hukuk mu ceza mı olduğuna ve sizin bu dosyadaki konumunuza göre değişir.
Baro Adli Yardımı: Hukuk Davaları ve İcra İşleri
Kimler yararlanabilir?
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’na göre adli yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmeti sağlanmasıdır (m.176). Belirli bir gelir sınırı kanunda yazılı değildir. Başvuranın gelir durumu, ailesinin geçimi, mal varlığı ve sosyal durumu birlikte değerlendirilir.
İşsiz olmak, sosyal yardım almak, şiddet nedeniyle evden ayrılmak veya işçilik alacağını tahsil edememek, ödeme güçlüğünü açıklayan durumlara örnektir. Ancak bu durumlardan biri tek başına kabul garantisi sağlamaz. Çalışıyor olmak da otomatik ret nedeni değildir. Gelir, mal varlığı, zorunlu giderler ve bakmakla yükümlü olunan kişiler birlikte değerlendirilir.
Gebze’de nereye başvurulur?
Adli yardım istemi, hizmetin görüleceği yer barosunun adli yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır. Gebze ve çevresinde başvurulabilecek yer, Kocaeli Barosu Gebze Temsilciliğidir. Baroyu belirlerken yalnızca ikamet adresi değil, hukuki hizmetin görüleceği yer de dikkate alınır. Farklı bir baronun görev alanına giren başvuru ilgili büroya gönderilebilir.
Kocaeli Barosunun güncel başvuru bilgilerine göre Gebze Temsilciliği Gebze Adliyesi, E Blok, 3. katta bulunur. Adres: Mevlana Mahallesi, Soma Maden Şehitleri Caddesi No:8, Gebze/Kocaeli. Telefon: 0262 641 70 39. İzmit merkez bürosu: Kozluk Mahallesi, Ruşen Hakkı Caddesi No:12; telefon: 0262 324 56 56. Gitmeden önce çalışma saatlerini, randevu uygulamasını ve güncel belge listesini telefonla teyit edin.
Başvuruda istenen belgeler
Başvuru, ödeme güçlüğünü ve istenen hukuki işlemin dayanaklarını gösterecek şekilde hazırlanmalıdır. Kocaeli Barosu, büro veya temsilcilikten alınan başvuru formunun doldurulmasını ve formda belirtilen belgelerin sunulmasını ister. TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5 kapsamında başvuru formu ve imzalı taahhütname ile ilgili kişisel veri belgeleri alınır; gerektiğinde ek belge istenir. Aşağıdaki liste hazırlık içindir; güncel resmî listenin yerine geçmez:
- Kimlik kartı ve fotokopisi,
- Gelir durumunu gösteren belgeler: ücret bordrosu, aylık veya sosyal yardım kayıtları, varsa işsizlik ve diğer gelir bilgileri; baronun istediği diğer mali durum belgeleri,
- e-Devlet üzerinden alınabilen SGK tescil ve hizmet dökümü, tapu ve araç kayıtları gibi belgeler; mevcut mal varlığı varsa eksiksiz gösterilmelidir,
- Varsa kira sözleşmesi ve geçiminizle ilgili diğer belgeler,
- Davanızla ilgili belgeler: Tebligat, ihtarname, sözleşme, icra emri, mahkeme kararı, nüfus kayıt örneği gibi,
- Talebinizi ve yaklaşan süreleri açıklayan başvuru formu, istenen taahhütname ve ek belgeler.
Başvurudan sonra ne olur?
Adli yardım bürosu başvuruyu inceler. Uygun bulunursa avukat görevlendirilir ve iletişim bilgileri bildirilir. Kabul kararının bildiriminden itibaren on gün içinde görevlendirilen avukata ulaşmanız, gerekli bilgi ve belgelerle vekâletname işlemlerini tamamlamanız önemlidir. Hak kaybı tehlikesi varsa ivedi görevlendirme ihtiyacını başvuruda açıkça belirtin. Görevlendirme, ilgili iş içindir. Başka bir dava veya takip için ayrıca değerlendirme gerekebilir.
Gerçekten hiç ücret ödenmez mi?
Görevlendirilen avukata, görevlendirme kapsamındaki hizmet için ayrıca serbest avukatlık ücreti ödemezsiniz. Bununla birlikte baro adli yardımı bütün harç ve giderlerin kendiliğinden kaldırılması anlamına gelmez; gerekiyorsa mahkemeden de adli yardım istenir. TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5/A-b, iş sonunda nafaka alacakları hariç maddi yarar elde edilirse, avukata ödenen ücret ile maddi yararın yüzde beşinin baroya ödenmesine ilişkin taahhüt alınmasını öngörür. Maddi yarar elde etmeniz halinde bu iki kalem birlikte gündeme gelebilir.
Haksız başvuru veya gerçeğe aykırı bilgi tespitinde ve bazı vazgeçme ya da avukat değişikliği hâllerinde taahhütnameye bağlı geri ödeme yükümlülükleri de doğabilir. Bu nedenle taahhütnameyi okuyun; gelir ve mal varlığı bilgilerinizi doğru ve eksiksiz verin.
Baro başvuruyu reddederse ne yapılabilir?
Ret bildiriminin ardından on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurulabilir. Baro başkanı yedi gün içinde karar verir. Süresinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Bu yol, mahkemeden istenen adli yardımın reddine karşı başvurudan ayrıdır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5).
Mahkemeden Adli Yardım: Harç ve Masraflar
Avukat bulmak kadar önemli bir engel de dava açarken gereken harç ve gider avansıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334; geçimi önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama veya takip giderlerini ödeyemeyen kişilere, talep açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardım imkanı tanır. Barodan avukat görevlendirilmiş olması, mahkemenin ayrıca vereceği gider kararının yerine geçmez.
Adli yardım kararı neleri sağlar?
HMK m.335’e göre mahkemenin adli yardım kararı:
- Tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet,
- Teminat göstermekten muafiyet,
- Dava ve icra takibi sırasındaki giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi,
- Davanın avukatla takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar.
Mahkeme bunlardan yalnızca bir kısmına da karar verebilir. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.
Talep nereye yapılır?
Adli yardım, davanın karara bağlanacağı mahkemeden; icra takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir. İstinaf veya temyiz aşamasında talep bölge adliye mahkemesine ya da Yargıtay’a yapılır (HMK m.336). Dilekçeye iddianızın özetini, delillerinizi ve mali durumunuzu gösteren belgeleri eklemeniz gerekir. Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır.
Uygulamada baro adli yardımından avukat görevlendirilen kişilerin avukatları, dava dilekçesiyle birlikte mahkemeden harç ve masraflar için de adli yardım talep eder. Böylece iki sistem birlikte işler.
Mahkemenin adli yardım talebini reddetmesi halinde, ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde dilekçeyle itiraz edilebilir (HMK m.337). Daha önce yapılmış yargılama giderleri adli yardımın kapsamında değildir.
Dava kaybedilirse ne olur?
Buradaki muafiyet geçicidir. Ertelenen giderler ve devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. Yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa mahkeme, uygun gördüğünde en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlere karar verebilir. Devletçe ödenen veya muaf tutulan giderlerin tahsili açıkça mağduriyet yaratacaksa tamamen veya kısmen ödeme muafiyeti de verilebilir (HMK m.339). Ancak karşı taraf lehine hükmedilen vekalet ücreti ve giderler bakımından otomatik bir muafiyet yoktur. Devlet alacaklarına ilişkin kolaylıkların bütün karşı taraf alacaklarını da kaldırdığı varsayılmamalıdır.
Ceza Dosyalarında CMK Avukatı
Ceza dosyasında şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukata müdafi, mağduru temsil eden avukata vekil denir. CMK m.150 ve 234, talebe bağlı ve zorunlu görevlendirme hâllerini ayrı düzenler. Süreç, baro adli yardımındaki gelir ve mal varlığı incelemesine bağlı değildir; ancak talebe bağlı müdafi görevlendirmesinde avukat seçebilecek durumda olmadığını beyan etme şartı vardır.
Görevlendirilmiş avukatın ücreti, ilgili tarife uyarınca bütçeden ödenir. Hizmetten yararlanmak için avukata peşin ücret yatırmanız istenmez. Bununla birlikte bu sistem, ceza dosyasının bütün giderlerinin her durumda ortadan kalktığı anlamına gelmez. Görevlendirme ve ödeme düzenlemeleri ile ücretsiz hukuki yardım güvenceleri birlikte değerlendirilir. Gider sorumluluğu dosyanın sonucuna ve kişinin durumuna göre ayrıca incelenir.
Şüpheli veya sanıksanız
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 150. maddesine göre:
- Müdafi seçebilecek durumda olmadığınızı beyan eder ve müdafi isterseniz görevlendirme yapılır. Kollukta, savcılıkta veya mahkemede bu talebi açıkça bildirin ve tutanağa geçirilmesini isteyin.
- Müdafiiniz yoksa ve çocuksanız, kendinizi savunamayacak derecede malulseniz veya sağır ve dilsizseniz, talebiniz aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık için istem aranmaksızın görevlendirme yapılır. Kanundaki ölçüt, cezanın üst sınırı veya tam beş yıl olması değildir.
Bu yolda baroya ayrıca dilekçe vermeniz veya fakirlik belgesi sunmanız gerekmez. Talebi kolluk, savcılık veya mahkeme baroya iletir.
Suç mağduruysanız
Vekili bulunmayan mağdur; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip suçlarında; kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m.234). Vekili bulunmayan mağdur on sekiz yaşından küçükse, sağır veya dilsizse ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse istem aranmaksızın vekil görevlendirilir. Her suç mağdurunun yalnızca talepte bulunarak bu kapsama girdiği söylenemez.
Bu hakkı kullanmak için şikayet sırasında emniyette veya savcılıkta avukat istediğinizi söylemeniz ve bunun tutanağa yazılmasını sağlamanız yeterlidir. Kovuşturma aşamasında da mahkemeden aynı talepte bulunulabilir.
Kadına yönelik şiddette ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbiri istenebilir. Acil koruma ihtiyacı varsa adli yardım sonucunu beklemeyin. Tedbirlerin kapsamı ve başvuru yolları için koruma ve uzaklaştırma kararı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Arabuluculukta Ücret ve Adli Yardım
Bazı işçi-işveren, ticaret, kira ve tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur. Her uyuşmazlık için kapsam ayrıca kontrol edilir. Başvuruda avukat tutma zorunluluğu yoktur. 6325 sayılı Kanun m.18/A-13 uyarınca, taraflara ulaşılamaması, katılım olmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten kısa görüşmede anlaşılamaması hallerinde iki saatlik ücret bütçeden karşılanır. Anlaşma olmadan görüşme iki saati aşarsa, aşan kısmın ücretini kural olarak taraflar eşit karşılar. Anlaşma halinde ise ücret, ilgili tarife ve anlaşmanın koşullarına göre belirlenir.
Bütçeden karşılanan arabuluculuk ücreti de yargılama giderlerinden sayılabildiği için, bütün sürecin her durumda kesin olarak ücretsiz olduğu söylenemez. Ödeme gücü bulunmayanlar, 6325 sayılı Kanun m.13/3 kapsamında arabuluculuk için adli yardım talebini arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine sunabilir. Arabuluculuk aşamasında avukat desteği için baro adli yardımına da başvurulabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Süreyi adli yardım sonucuna bırakmak: Adli yardım başvurusu, dava açma, itiraz, istinaf veya cevap sürelerini kendiliğinden durdurmaz. Elinize bir tebligat ulaştıysa, süre kaçmadan başvurunuzu yapın ve süreyi görevli avukata mutlaka bildirin.
- Eksik belgeyle başvurmak: Gelir durumunu gösteren belgeler eksik olduğunda başvuru gecikir. e-Devlet çıktılarını başvurudan önce hazırlayın.
- Ceza dosyasında müdafi hakkını kullanmamak: Müdafi seçemiyorsanız bu durumu ve müdafi talebinizi açıkça bildirin. Zorunlu müdafilik koşulları varsa avukat istemediğinizi söylemeniz, görevlendirme zorunluluğunu kaldırmaz.
- Muafiyeti kesin sanmak: Mahkemenin verdiği adli yardım kararı geçici muafiyettir. Dava kaybedilirse giderler sizden istenebilir.
Sonuç
Gebze ve çevresinde avukat ücretini karşılayamayan kişiler için başlıca yollar, barodan avukat görevlendirilmesi, mahkemeden giderler için adli yardım ve ceza dosyasında CMK kapsamında müdafi veya vekil görevlendirilmesidir. İlk adım, dosyanın türünü ve yaklaşan süreleri belirlemektir. Ardından doğru başvuru makamına, istenen bilgi ve belgelerle başvurulmalı; görevlendirme ve olası masrafların kapsamı öğrenilmelidir.
Gebze’de Ücretsiz Avukat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Gebze’de ücretsiz avukat için nereye gitmeliyim?
Boşanma davası için ücretsiz avukat alabilir miyim?
Ücretsiz avukatı kendim seçebilir miyim?
Çalışıyorum ama maaşım yetmiyor, başvurabilir miyim?
Adli yardım başvurusu dava veya itiraz süresini durdurur mu?
Davayı kazanırsam baroya ödeme yapmam gerekir mi?
UYARI
Bu yazı, Gebze’de baro adli yardımı, mahkemeden adli yardım ve ceza dosyalarında avukat görevlendirilmesi hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayın koşulları farklılık gösterebilir. Burada yer alan bilgiler, hukuki danışmanlık hizmeti niteliği taşımaz. Hak kaybı yaşamamak için somut olayınıza ilişkin hukukî değerlendirme almanız tavsiye edilir. Yazıdaki bilgilerde zaman içinde yasal değişiklikler meydana gelebileceğinden güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir. Baro adli yardım başvuruları SMK Hukuk Bürosuna değil, ilgili baronun adli yardım birimine yapılır. Yazımız hakkındaki soru ve görüşleriniz için iletişim sayfamızdaki kanallardan ya da sohbet butonundan bize ulaşabilirsiniz.

