Kentsel dönüşüm denince akla genellikle ev sahipleri gelir. Oysa riskli yapı ilan edilen bir binada yaşayan veya işyeri işleten kiracı da kısa sürede taşınma gereğiyle karşılaşabilir. Kiracıya, maliklere tanınan teknik itiraz hakkı verilmemiştir. Buna karşılık kira sözleşmesinden doğan alacakları, yardım başvuruları ve somut işleme karşı yargısal başvuru imkânları ayrıca değerlendirilir.
Bu yazıda, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve Yargıtay ile Danıştay kararları ışığında riskli yapıdaki kiracının hukuki durumunu, tahliye sürecini ve kiracının talep edebileceği hakları anlatıyoruz.
İçindekiler10 bölüm
Kiracı Riskli Yapı Tespitine İtiraz Edebilir mi?
6306 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre riskli yapı tespitine maliklerce veya kanuni temsilcilerince on beş gün içinde itiraz edilebilir. Kiracı bu sayılanlar arasında yer almaz. Uygulama Yönetmeliği’nin aynı yöndeki hükmü de yargı denetiminden geçmiştir.
Danıştay Altıncı Dairesi, bir kiracının “itiraz hakkım engellendi” diyerek Yönetmelik hükmünün iptalini istediği davada, kuralın Kanun’a ve hukuka uygun olduğuna karar vermiştir (Danıştay 6. D., 10.02.2022, E.2020/2160, K.2022/1329). Aynı kararda Danıştay, kiracının davasını ehliyet yönünden reddetmemiş, işin esasına girmiştir. Ancak tespit kesinleştikten sonra yapının tahliyesinin istenmesinde hukuka aykırılık görmemiştir.
Kiracının tespite karşı itiraz yolu yoktur. Binanın riskli olmadığını düşünüyorsa ev sahibiyle konuşarak malikin itiraz etmesini sağlamaya çalışmalıdır. Malikler için itiraz süreci riskli yapı tespitine itiraz yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Kiracıya Tebligat Nasıl Yapılır?
Riskli yapı tespitine ilişkin tutanak yapıya asılır, maliklere e-Devlet üzerinden bildirilir ve ilgili muhtarlıkta on beş gün ilan edilir. Muhtarlıktaki ilanın son günü, tespit ayni ve şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır (m.3/2). Tahliye ve yıkım işlemleri de aynı özel bildirim yöntemine tabidir (m.5/5). Kiracı, ayrıca postayla tebligat gelmesini beklememeli; tutanağın konusu ile muhtarlık ilanının başlangıç ve bitiş tarihlerini kontrol etmelidir. Binaya asılma tarihi tek başına bütün sürelerin başlangıcı sayılmaz.
Tahliye Süreci: Kiracının Ne Kadar Süresi Var?
Riskli yapı tespiti kesinleştikten sonra idare, yapının maliklerce yıktırılması için doksan günden fazla olmamak üzere süre verir (m.5/3). Kiracı, tahliye ve yıkım tutanağında belirtilen süreyi izlemelidir. Her kiracıya otomatik olarak tam doksan gün tanındığı varsayılmamalıdır. Süresinde boşaltılmayan yapının tahliyesi ve yıkımı, gerekli usul izlenerek ve gerekirse kolluk desteğiyle idari makamlarca gerçekleştirilir (m.5/3-4).
Uygulama Yönetmeliği’nin 8. maddesine göre tahliye ve yıkıma ilişkin tutanak da yapıya asılır, maliklere e-Devlet üzerinden bildirilir ve muhtarlıkta on beş gün ilan edilir. İlanın son günü kiracı dahil şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır. Yıkım ruhsatı ise yapının tahliye edildiği ve elektrik, su ve doğal gaz hizmetlerinin kapatıldığı belgelendikten sonra verilir.
Elektrik, su ve doğal gazın idarenin talebiyle kesilmesine ilişkin konu son dönemde değişmiştir. Yargıtay, önceki düzenleme döneminde idarenin talebi üzerine enerjinin kesilmesini yasal bir zorunluluk olarak kabul etmişti (Yargıtay 3. HD, 07.10.2025, E.2024/3922, K.2025/4615). Ancak Yönetmeliğin, maliklere verilen süre içinde yıkım yapılmazsa bu hizmetlerin durdurulmasını öngören 8/3-(c) bendi dava konusu edildiğinden hizmetleri kesilen kiracının bu durumu bir avukatla değerlendirmesi yararlı olur.
Burada önemli bir fark vardır. Normal kira ilişkisinde ev sahibi, binayı yeniden inşa etmek için kiracıyı ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 350. maddesindeki şartlarla ve dava yoluyla çıkarabilir. Riskli yapıda ise tahliye, kamu güvenliğine dayanan idari bir süreçtir. Kiracının tahliye davası beklemesi mümkün değildir. Bu açıklama, ev sahibinin tek başına zor kullanabileceği veya sözlü talebiyle idari tahliye usulünü devre dışı bırakabileceği anlamına gelmez.
Kira Sözleşmesi ve Kira Borcu Ne Olur?
Riskli yapı nedeniyle kiralananın sözleşmede amaçlanan biçimde kullanılması imka
,nsız veya çekilmez hâle gelmişse, kiracının haklı fesih ve kullanılmayan döneme ilişkin kira iadesi talepleri gündeme gelebilir. Bunun için fesih sebebi, bildirim, fiilî tahliye ve anahtar teslimi birlikte değerlendirilir. Yalnızca eşyaların taşınmış olması, her dosyada kira borcunu kendiliğinden sona erdirmez.
Yargıtay, kiralananın riskli yapı tespiti nedeniyle boşaltılmak zorunda kalınması üzerine sözleşmeyi haklı nedenle fesheden kiracının, peşin ödediği kiranın kullanılamayan döneme düşen kısmını geri isteyebileceğini kabul eden ilk derece kararını onamıştır (Yargıtay 3. HD, 15.10.2025, E.2025/1700, K.2025/4874). Aynı mantıkla kiracının verdiği depozito (güvence bedeli), kiralananda kiracıdan kaynaklanan bir hasar veya ödenmemiş kira yoksa iade edilmelidir. Tahliye sırasında dairenin durumunu fotoğraf ve videoyla belgelemek ve anahtarı tutanakla teslim etmek, bu alacağın ispatı için önemlidir.
| Talep | Temel kapsam | Kontrol edilecek belgeler |
|---|---|---|
| Peşin kira | Kullanılamayan döneme ait tutarın iadesi | Ödeme kayıtları, fesih ve anahtar teslimi |
| Depozito | Geçerli mahsuplar değerlendirildikten sonra iade | Güvence ödemesi, tahliye ve hasar kayıtları |
| Masraf ve kazanç kaybı | Koşulları varsa kiraya verenden tazminat | Faturalar, sözleşme, zarar ve illiyet bağı |
| Kira yardımı | Şartları varsa tek seferlik kamu desteği | İkamet veya işyeri belgeleri, tahliye/yıkım tarihi |
Tablonun tamamını görmek için yatay kaydırabilirsiniz.
Kiracı Tazminat İsteyebilir mi?
Bu sorunun cevabı somut olaya göre değişir ancak Yargıtayın kiracı lehine önemli bir yaklaşımı vardır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, beş yıllık kira sözleşmesiyle kiralanan işyerinin sözleşme süresi dolmadan riskli yapı nedeniyle boşaltıldığı bir davada şu tespitleri yapmıştır (Yargıtay 3. HD, 15.02.2022, E.2021/6311, K.2022/1085):
- Anılan kararda riskli yapı özelliği önemli bir ayıp olarak değerlendirilmiş; ayıbın teslim sırasında mevcut ve malikçe bilinmesi gereken nitelikte olması nedeniyle, şerhin sözleşmeden sonra konulması kiraya verenin kusurunu ortadan kaldıran bir gerekçe sayılmamıştır. Bu değerlendirme, her riskli yapı dosyasında bütün zarar kalemlerinin otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.
- Faydalı ve zorunlu masraflar: Kiracı, kiralanana yaptığı faydalı ve zorunlu masrafları, yıpranma payı düşülerek ve kalan kira süresiyle orantılı olarak isteyebilir. Sözleşmede “tadilat masrafları kiraya verene yansıtılamaz” yazması, süresinden önce tahliye durumunda bu talebi engellemez.
- Kazanç kaybı: İşyeri kiracısı, aynı nitelikte başka bir yeri aynı şartlarla kiralayabileceği makul süreyle sınırlı olarak kazanç kaybını talep edebilir.
Özellikle uzun süreli kira sözleşmesi olan, kiralanana ciddi yatırım yapmış işyeri kiracıları için bu karar büyük önem taşır. Tazminat davası adli yargıda, kiraya verene karşı açılır; masrafların faturalarla ve mümkünse tahliye öncesi yaptırılacak bir delil tespitiyle belgelenmesi davanın sonucunu doğrudan etkiler. Kira ilişkisinden doğan tazminat taleplerinde, dava şartı arabuluculuk ve görevli mahkeme de gözetilmelidir.
Kiracıya Kira Yardımı Yapılır mı?
6306 sayılı Kanun, anlaşma ile tahliye edilen yapıların kiracılarına da geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabileceğini düzenlemektedir (m.5/1). Ayrıca bu yapılarda malik olmasa bile kiracı olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya işyeri bulunduğu tespit edilenlere konut, işyeri, kredi veya konut sertifikası verilebilir (m.6/3).
Uygulama Yönetmeliği’nin 16. maddesi bunu somutlaştırır: Riskli yapılarda kiracı olarak ikamet edenlere veya işyeri işletenlere, maliklere ödenen aylık kira yardımı tutarının iki katı kadar tek seferlik (defaten) kira yardımı yapılabilir. Aylık tutarı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı belirler. Maliklere ise riskli yapılarda 18 aya kadar aylık yardım yapılabilir. Kiracının yardımı bu aylık ödemeye değil, tek seferlik ödemeye ilişkindir.
Başvuru, tahliye tarihinden veya yapının yıkıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde, riskli yapılarda Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne veya Başkanlıkça yetki devri yapılmışsa ilgili idareye yapılır (Yönetmelik m.16/4). Mevzuattaki ifade “yapılabilir” olduğundan yardım her durumda kendiliğinden doğan bir hak değildir. Kira sözleşmesi, adres kaydı ve faturalar gibi ikamet veya işyeri işletmeyi gösteren belgeler tahliyeden önce hazırlanmalı, güncel belge listesi yetkili birimden öğrenilmelidir.
Kiracının Yeni Binada Hakkı Var mı?
6306 sayılı Kanun, eski kira sözleşmesini yeni binaya kendiliğinden taşıyan veya kiracıya yeni bağımsız bölüm üzerinde otomatik mülkiyet hakkı veren genel bir düzenleme içermez. Yeni yapıda kiralama konusunda verilmiş bir taahhüt varsa kapsamı ve geçerliliği ayrıca incelenmelidir. Yeniden inşa amacıyla tahliyeye ilişkin Türk Borçlar Kanunu m.355’teki yeniden kiralama ve öncelik hükümlerinin somut olaya uygulanıp uygulanmayacağı da tahliyenin hukuki dayanağına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeni binada yeniden kiracı olunursa, kira bedeli yeni bir sözleşmeyle belirlenir. Kira artışları ve kira bedelinin tespiti konusundaki genel kurallar bu yeni ilişkiye uygulanır.
Kiracının Yapması Gerekenler
- Binaya asılan tutanağın fotoğrafını çekin; ilgili muhtarlık ilanının başlangıç ve bitiş tarihlerini öğrenin.
- Ev sahibinizle görüşün; teknik itiraz yolunun malik veya kanuni temsilcisine ait olduğunu, yargısal başvurunun ise ayrıca değerlendirildiğini dikkate alın.
- Kiralanana yaptığınız masrafların faturalarını ve fotoğraflarını bir araya getirin; gerekirse tahliyeden önce delil tespiti yaptırın.
- Kira yardımı için ikamet veya işyeri belgelerinizi hazırlayın; tahliye ve yıkım tarihleri üzerinden başvuru süresini ve yetkili birimi kontrol edin.
- Tahliye sırasında anahtarı tutanakla teslim edin, depozito iadesini yazılı olarak isteyin.
- Peşin ödenmiş kira, depozito, masraf ve kazanç kaybı alacaklarınız için zamanında hukuki destek alın.
Sonuç
Riskli yapı tespiti, kira ilişkisini kiracının iradesi dışında ve kısa sürede sona erdiren bir süreçtir. Kiracı tespite itiraz edemese de sahipsiz değildir. Kiracı; peşin ödediği kiranın ve depozitonun iadesini, kiralanana yaptığı faydalı masrafları ve koşulları varsa kazanç kaybını isteyebilir, kira yardımı için başvurabilir. Bu hakların korunması için en önemli şey, tahliyeden önce belgeleri toplamak ve süreleri kaçırmamaktır.
Riskli Yapıda Kiracının Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ev sahibi “bina riskli, hemen çık” diyor. Hemen çıkmak zorunda mıyım?
Tahliye ettiğim aya ait kirayı ödemem gerekir mi?
Depozitomu geri alamazsam ne yapabilirim?
İşyerimi taşımak zorunda kaldım, zararımı kimden isteyeceğim?
Riskli yapı tespitine karşı dava açabilir miyim?
Gebze’de oturduğum binanın riskli yapı ilanını nereden takip edebilirim?
Gebze’de riskli yapıdan çıkan kiracı kira yardımı için nereye başvurur?
Gebze’deki işyerim tahliye edilecekse hangi belgeleri saklamalıyım?
Gebze’deki kiralanan için depozito uyuşmazlığı ile tahliye işlemine karşı başvuru aynı yere mi yapılır?
UYARI
Bu yazı, riskli yapıdaki kiracının tahliye, kira, tazminat ve yardım başvurusu hakları hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayın koşulları farklılık gösterebilir. Burada yer alan bilgiler hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Hak kaybı yaşamamak için kira sözleşmenizi, tahliye ve tebliğ belgelerinizi, ödeme kayıtlarınızı ve varsa masraf belgelerinizi bir avukatla birlikte değerlendirmeniz önerilir. Mevzuat ve içtihat değişiklikleri nedeniyle bilgilerin güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir. Yazımız hakkındaki soru ve görüşleriniz için iletişim sayfamızdaki kanallardan ya da sohbet butonundan bize ulaşabilirsiniz.



