İntikal İşlemleri Nasıl Yapılır?

Bir yakınımızı kaybettiğimizde, yas sürecinin hemen ardından çözülmesi gereken hukuki ve idari işlemler gündeme gelir. Miras bırakanın taşınmazlarının, banka hesaplarının, araçlarının ve diğer mal varlığının mirasçılar adına kayda geçirilmesine kısaca intikal işlemleri denir. Bu yazıda intikal sürecini, hangi sırayla ve hangi belgelerle yürütmeniz gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.

İntikal Nedir?

Türk Medeni Kanunu’na göre miras, ölümle birlikte mirasçılara kendiliğinden geçer. Ancak tapu, banka, trafik sicili ve şirket kayıtları gibi resmî sistemlerde hala murisin adı görünür. İntikal, bu kayıtların mirasçılar adına güncellenmesidir.

İntikal yapılmadan taşınmazın satılması veya ipotek edilmesi, banka hesabındaki paraya erişilmesi ya da aracın devredilmesi mümkün değildir. Bu nedenle süreç, mirasçılık sıfatının belgelenmesinden başlayarak her mal varlığı kalemi için ilgili kurumda tamamlanır.

İntikal Öncesi Önemli Bir Uyarı: Mirası Reddetme Süresi

İşlemlere başlamadan önce terekenin borca batık olup olmadığı araştırılmalıdır. Mirasın reddi için kural olarak üç aylık hak düşürücü süre vardır. Yasal mirasçılar bakımından bu süre ölüm tarihinden; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispatlayan kişi bakımından öğrenme tarihinden itibaren işlemeye başlar (TMK m. 605–606).

Mirasçı, ret süresi dolmadan tereke işlerine olağan yönetim sınırını aşacak biçimde karışır; tereke mallarını gizler, kendisine mal eder veya sahiplenme anlamına gelen işlemler yaparsa ret hakkını kaybedebilir (TMK m. 610). Murisin borçları bulunuyorsa, intikalden önce bir avukattan hukuki değerlendirme alınması hak kaybını önleyebilir.

1. Adım: Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Almak

İntikal işlemlerinin ilk belgesi mirasçılık belgesidir. Bu belge, mirasçıların kim olduğunu ve miras paylarını gösterir.

• Noterden: Mirasçılardan herhangi biri kimliğiyle notere başvurabilir. Nüfus kayıtları yeterliyse belge çoğu zaman hızlı şekilde düzenlenir.
• Sulh hukuk mahkemesinden: Mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olması, nüfus kayıtlarının yetersizliği, vasiyetname veya soybağına ilişkin özel bir durum bulunması hâlinde mahkeme yoluna başvurulur.

Başvuru için bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekmez; mirasçılardan biri tek başına mirasçılık belgesi talep edebilir. Veraset ilamı ve miras payları hakkında örnek olaylar için miras hukukunda sık sorulan sorular yazımızı da inceleyebilirsiniz.

2. Adım: Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi Vermek

Mirasçılık belgesinden sonra, murisin son yerleşim yerindeki vergi dairesine veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir. Miras yoluyla geçen malların toplam değeri istisna haddinin altında kalsa dahi beyanname verilmesi gerekir.

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nun 9. maddesine göre temel beyan süreleri şöyledir:

• Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçı Türkiye’de bulunuyorsa 4 ay,
• ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçı yurt dışında bulunuyorsa 6 ay,
• ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve mirasçı Türkiye’de bulunuyorsa 6 ay,
• ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve mirasçı murisin bulunduğu aynı yabancı ülkedeyse 4 ay,
• ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve mirasçı başka bir yabancı ülkedeyse 8 ay.

Beyanname hazırlanırken genellikle mirasçılık belgesi, kimlik bilgileri, belediyeden alınan emlak vergisi değeri, bankalardan ölüm tarihli hesap bakiyeleri ve araç ruhsat bilgileri kullanılır. Somut dosyaya göre ek belge istenebileceğinden ilgili vergi dairesinden güncel evrak listesi teyit edilmelidir.

Vergi Nasıl Ödenir?

Tahakkuk eden veraset ve intikal vergisi, üç yılda ve her yıl mayıs ile kasım aylarında olmak üzere toplam altı eşit taksitte ödenir. Beyannamenin süresinde verilmemesi usulsüzlük cezası ve diğer mali sonuçlara yol açabileceğinden süreler dikkatle takip edilmelidir.

3. Adım: Tapu İntikali

Murise ait taşınmazların mirasçılar adına tescili için tapu müdürlüğüne başvurulur. Başvuru Web Tapu üzerinden veya doğrudan randevuyla yapılabilir. Elbirliği mülkiyeti şeklindeki miras intikalinde mirasçılardan biri, bütün mirasçılar adına başvuruyu başlatabilir.

Tapu müdürlüğü uygulamasında genellikle şu belgeler gerekir:

• Mirasçılık belgesi,
• kimlik belgesi,
• veraset ve intikal vergisi yönünden ilişik bulunmadığını gösteren belge veya sistem kaydı,
• bina vasıflı taşınmazlarda geçerli DASK poliçesi.

Miras yoluyla intikal işleminde satıştaki yüzde 4 oranlı tapu harcı alınmaz; ancak döner sermaye hizmet bedeli doğabilir. İntikal sonrasında mirasçılardan birinin diğerlerinin payını bedel karşılığında devralması ise satış işlemi niteliği taşıyabilir ve harca tabi olabilir.

Elbirliği Mülkiyeti ve Paylı Mülkiyete Geçiş

İntikal tamamlandığında taşınmazlar çoğunlukla elbirliği mülkiyetiyle tescil edilir. Bu durumda mirasçılar taşınmaz üzerinde kural olarak birlikte hareket eder. Mirasçılar anlaşırsa paylı mülkiyete geçilebilir. Anlaşma sağlanamazsa paylaşma veya ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelebilir; dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.

4. Adım: Banka Hesapları ve Kiralık Kasalar

Bankalar ölüm bilgisini aldıktan sonra murisin hesaplarını bloke eder. Mirasçılık belgesi ile vergi ilişiğinin kesildiğini gösteren belge bankaya sunulduğunda bakiye, miras payları oranında mirasçılara ödenir. Bir mirasçının bütün parayı çekebilmesi için diğer mirasçıların noter onaylı muvafakati veya uygun yetkileri içeren vekâletnamesi gerekir.

Kiralık kasa bulunması hâlinde banka, kasanın açılması ve içeriğinin tutanağa bağlanması için bütün mirasçıların ya da usulüne uygun temsilcilerinin katılımını isteyebilir. Bankanın prosedürü ve vergi dairesine bildirim yükümlülükleri nedeniyle işlem öncesinde şubeden güncel evrak listesi alınmalıdır.

5. Adım: Araç İntikali

Murise ait aracın intikali noter aracılığıyla yapılır. Mirasçılık belgesi, araç ruhsatı ve mirasçıların kimlik bilgileri temel belgelerdir. Araç bütün mirasçılar adına tescil edilebilir veya diğer mirasçıların onayıyla tek bir mirasçı adına geçirilebilir.

İşlemden önce motorlu taşıtlar vergisi, trafik cezası ve araç üzerindeki haciz ya da rehin kayıtları kontrol edilmelidir. Eksik borç veya kısıtlama kaydı, intikal ve sonraki satış işlemlerini geciktirebilir.

6. Adım: Diğer Kalemler

Terekede şirket payı, hisse senedi, yatırım fonu, alacak, kira geliri, fikrî hak veya başka bir mal varlığı bulunabilir. Her kalem için ilgili kurumun kayıt ve devir prosedürü ayrıca tamamlanmalıdır. Sosyal Güvenlik Kurumundan bağlanabilecek ölüm aylığı ise miras intikalinden ayrı bir sosyal güvenlik işlemidir ve hak sahiplerinin ayrıca başvurmasını gerektirir.

Sonuç

İntikal süreci; mirasçılık belgesinin alınması, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi ve ardından tapu, banka, araç ile diğer mal varlığı kayıtlarının güncellenmesi şeklinde ilerler. Sürelerin kaçırılması, belgelerin eksik hazırlanması veya terekenin borç durumunun araştırılmadan işlem yapılması önemli hak kayıplarına yol açabilir.

Özellikle borca batık tereke, yabancı mirasçı, vasiyetname, çok sayıda taşınmaz, şirket payı veya mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunan dosyalarda sürecin profesyonel destekle yürütülmesi yararlı olacaktır.

Yazar: Av. Veysel Meral

Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olup Kocaeli Barosuna kayıtlı olarak Gebze’de avukatlık yapmaktadır. SMK Hukuk Bürosunun kurucu ortağı olarak özellikle iş hukuku ile icra ve iflas hukuku alanlarında hukuki destek sağlamaktadır.

Detaylı Özgeçmişi İncele