Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: İşçiler Ne Yapmalı?

İşçilik alacağı davalarında yıllardır en sık başvurulan yol olan belirsiz alacak davası, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırıldı. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesi tamamen mülga edildi.

Bu, iş davaları açısından yılların en köklü usul değişikliğidir. Ancak endişeye gerek yok: kanun koyucu boşluk bırakmadı ve yerine — bazı yönlerden daha da güçlü — yeni bir mekanizma getirdi. Aşağıda ne değiştiğini, devam eden davaların ne olacağını ve bundan sonra nasıl hareket edilmesi gerektiğini açıklıyoruz.

Belirsiz Alacak Davası Neden Vardı?

Bir işçi işten ayrıldığında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve genel tatil alacaklarının tam tutarını çoğu zaman kendisi bilemez. Bu tutarlar bordrolara, puantaj kayıtlarına ve tanık beyanlarına göre bilirkişi tarafından hesaplanır.

Belirsiz alacak davası tam da bu sorunu çözmek için vardı: işçi, alacağının tamamını baştan bilemediği için sembolik bir tutarla dava açar, bilirkişi raporu geldikten sonra talebini gerçek tutara yükseltirdi. En büyük avantajı, zamanaşımının dava tarihinde alacağın tamamı için kesilmesiydi.

Buna karşılık kısmi davada işçi yalnızca dava ettiği miktar için korunuyor, sonradan ıslahla artırdığı kısma karşı işveren zamanaşımı def’i ileri sürebiliyordu. Bu fark, yıllarca süren tartışmaların ve çok sayıda hak kaybının kaynağıydı.

Yeni Sistem: Kısmi Dava ve Tek Seferlik Talep Artırımı

Kanun koyucu, HMK’nın 109. maddesine yeni bir fıkra ekledi. Buna göre alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse, talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın, tahkikat sona erene kadar artırılabilir.

Fıkranın son cümlesi ise işçiler açısından asıl kazanımdır:

“Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.”

Yani kısmi dava açan işçi, sonradan talebini yükselttiğinde artırdığı kısım için de zamanaşımı korumasından yararlanacak. Eski kısmi dava rejiminin en büyük riski böylece ortadan kalkmış oldu.

En Önemli Risk: Artırım Hakkı Yalnızca Bir Kez Kullanılabilir

Yeni düzenlemenin en kritik noktası budur. Talep artırımı bir defaya mahsustur; ikinci bir artırım yapılamaz. Bu da zamanlamayı hayati hâle getirir.

Örneğin bilirkişi raporu geldikten hemen sonra aceleyle talebinizi yükseltirseniz ve sonrasında rapora yaptığınız itiraz kabul edilip ek raporda tutar daha da yükselirse, artırım hakkınızı tükettiğiniz için aradaki farkı talep edemeyebilirsiniz.

Doğru strateji: talep artırımını, rapora yapılan itirazlar sonuçlanıp hesap kesinleştikten sonra, ancak tahkikat kapanmadan önce kullanmaktır. Bu, deneyim gerektiren bir zamanlama kararıdır.

Ayrıca talep artırımı için ek peşin harç yatırılması gerekir. Harç yatırılmadan sunulan artırım dilekçesi sonuç doğurmaz; artırım hakkı bir defaya mahsus olduğundan bu tür bir eksiklik telafi edilemeyebilir.

Hangi Alacaklar Bu Kapsamda?

Talep artırımı, tutarı baştan tam olarak bilinemeyen tüm işçilik alacakları için kullanılabilir. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Kıdem tazminatı — giydirilmiş ücretin ve kıdem süresinin tespitine bağlı olarak değişir
• İhbar tazminatı — kıdeme göre belirlenen sürelere göre hesaplanır
• Fazla mesai (fazla çalışma) ücreti — tanık beyanı, puantaj ve bordro incelemesi sonucu belirlenir

Yıllık izin ücreti — kullanılan izinlerin ispatı işverene ait olduğundan tutar yargılama sırasında netleşir

Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ile hafta tatili alacakları — çalışılan gün sayısı bilirkişi incelemesiyle ortaya çıkar

Bu kalemlerin ortak özelliği, tutarın işçinin elindeki belgelerle değil, işverenin sunacağı kayıtlarla ve bilirkişi hesabıyla belirlenmesidir. Fazla çalışmanın nasıl ispatlandığı konusunda Fazla Çalışma: Ücret Hesabı ve İspat Yolları yazımız ayrıntılı bilgi veriyor.

Arabuluculuk Zorunluluğu Değişti mi?

Hayır. İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk uygulaması aynen devam ediyor. 7589 sayılı Kanun bu konuda bir değişiklik getirmedi.

Dolayısıyla dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, anlaşma sağlanamazsa son tutanağı alıp süresi içinde dava açmak zorunluluğu sürüyor. Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren işleyen dava açma süresini kaçırmamak, yeni usulden bağımsız olarak hâlâ en kritik konulardan biridir. İşe iade süreci hakkında bilgi için İşe İade Başvurusu Yaparken Bilinmesi Gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.

İşveren Tarafı İçin Ne Değişiyor?

Değişiklik yalnızca işçiyi değil, davalı işvereni de yakından ilgilendiriyor. Zamanaşımı def’i, artırılan kısım bakımından artık sonuç doğurmayacağından işveren vekilinin savunma stratejisi kaymak zorunda.

Artırılan kısma karşı zamanaşımı def’i ileri sürmek artık sonuç vermez; buna dayalı savunma masraf ve zaman kaybıdır.

Savunmanın ağırlığı miktar ve hesap itirazlarına kayar: ücret tespiti, puantaj kayıtlarının güvenilirliği, ara dinlenme süreleri, takdiri indirim oranı.

Bilirkişi raporuna itiraz, artık davanın sonucunu belirleyen asıl aşama hâline gelir; rapora süresinde ve sayısal gerekçelerle itiraz edilmesi kritiktir.

Devam Eden Davalar Ne Olacak?

Bu sorunun cevabı işçiler açısından oldukça rahatlatıcıdır. Kanunun geçici 1. maddesi, yürürlükten kaldırılan 107. maddenin kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunacağını düzenliyor.

Yani hâlihazırda belirsiz alacak davası olarak görülmekte olan dosyanızda hiçbir şey değişmez. Mahkeme eski kuralları uygulamaya devam eder.

Bundan Sonra Açılacak İş Davalarında Ne Değişiyor?

Dava dilekçesinde artık “belirsiz alacak davası” ifadesi kullanılmaz; dava kısmi dava olarak açılır.

Dava değeri belirlenirken harç ve vekâlet ücreti dengesi yeniden düşünülmelidir.

Talep artırımının ne zaman yapılacağı, davanın en kritik stratejik kararlarından biri hâline gelmiştir.

Zamanaşımı def’i, artırılan kısım bakımından artık sonuç doğurmayacağından, işveren tarafının savunması miktar ve hesap itirazlarına kayacaktır.

Alacak kalemlerinizin nasıl hesaplandığını merak ediyorsanız Kıdem Tazminatı Rehberi ve Fazla Çalışma: Ücret Hesabı ve İspat Yolları yazılarımız yol gösterici olacaktır.

Sonuç

Belirsiz alacak davasının kaldırılması ilk bakışta işçi aleyhine görünse de, yerine getirilen düzenleme zamanaşımı korumasını aynen sürdürüyor. Asıl değişen, bu korumanın tek seferlik bir artırım hakkına bağlanmış olması.

Bu da davanın kazanılmasında usul stratejisinin ve zamanlamanın önemini artırıyor. İş davası açmayı düşünüyorsanız, dava türü ve artırım planı konusunda baştan doğru kurgu yapmak büyük önem taşıyor.

Bu yazıda anlatılan kurallar genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü tarihleri ve koşulları vardır. Dosyanızın hangi döneme tabi olduğunu ve hangi adımı atmanız gerektiğini değerlendirmek için SMK Hukuk Bürosu’na başvurabilirsiniz. Gebze ve Kocaeli genelinde iş hukuku, tazminat ve ceza hukuku alanlarında hizmet veriyoruz.