İş Arama İzni Nedir? Kullanım Şartları, Ücreti ve Yargıtay Kararları

İş sözleşmesinin ihbar süresi verilerek sona erdirilmesi halinde işçi, sözleşme sona ermeden önce yeni bir iş bulabilmek amacıyla iş arama izni kullanma hakkına sahiptir. İş Kanunu’nda açıkça düzenlenen bu hak, bildirim süresi boyunca işçinin yeni bir iş aramasına imkân tanırken ücret kaybına uğramasını da önlemeyi amaçlar.

İş arama izninin kaç saat olduğu, toplu kullanılıp kullanılamayacağı, işveren tarafından kullandırılmaması halinde hangi ücretlerin talep edilebileceği ve iş arama izninin ihbar tazminatıyla ilişkisi uygulamada sıkça uyuşmazlığa konu olmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesi ve Yargıtay kararları çerçevesinde iş arama izninin kapsamı, kullanım şartları ve işçinin hakları aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

İş Arama İzni Nedir?

İş arama izni, iş sözleşmesi bildirim süresi tanınarak sona erdirilen işçinin, ihbar süresi devam ederken yeni bir iş bulabilmesi amacıyla çalışma saatleri içinde kendisine verilmesi gereken ücretli izindir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesine göre işveren, bildirim süreleri içerisinde işçiye yeni bir iş bulması için gerekli iş arama iznini çalışma saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermek zorundadır.

Kanuna göre iş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 421. maddesinde de belirsiz süreli hizmet sözleşmesinin feshedilmesi halinde bildirim süresi içerisinde işçiye ücretinde kesinti yapılmaksızın iş arama izni verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

İş arama izni kanundan kaynaklanan bir işçi hakkıdır. İşverenin bu izni kullandırma yükümlülüğü, işçinin ayrıca günlük iş arama izni talebinde bulunmasına bağlı değildir.

İş Arama İzni Hangi Durumlarda Kullanılır?

İş arama izninin doğabilmesi için iş sözleşmesinin bir ihbar süresi içerisinde devam ediyor olması gerekir.

Bu nedenle temel olarak şu şartların bulunması gerekir:

• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İş sözleşmesinin bildirimli fesih yoluyla sona erdirilmesi,
• İhbar süresinin fiilen kullandırılması,
• İşçinin bu süre içerisinde çalışmaya devam etmesi.

Feshin işveren veya işçi tarafından yapılmış olması tek başına belirleyici değildir. İşçi kendi iş sözleşmesini feshetmiş (istifa etmiş) ancak kanuni ihbar süresine uyarak çalışmaya devam ediyorsa bu süre içerisinde de iş arama izninden yararlanabilir.

İş Arama İzni Hangi Durumlarda Doğmaz?

Her iş sözleşmesinin sona ermesinde iş arama izni söz konusu olmaz:

• Belirli Süreli Sözleşmeler: Belirli süreli iş sözleşmesinin kararlaştırılan sürenin sona ermesi nedeniyle kendiliğinden bitmesi halinde kural olarak ihbar süresi bulunmadığından iş arama izni de doğmaz.
• Peşin Ödemeli Fesih: İşverenin ihbar süresine ait ücreti peşin ödeyerek iş sözleşmesini derhal sona erdirmesi (İş K. m. 17/5) halinde işçi ihbar süresince çalışmaya devam etmediğinden fiilen kullanılacak bir iş arama izni bulunmaz.
• Haklı Nedenle Derhal Fesih: İş Kanunu’nun 24 veya 25. maddeleri kapsamında yapılan haklı nedenle derhal fesihlerde de bildirim süresi işletilmediğinden iş arama izni gündeme gelmez.

İş Arama İzni Günde Kaç Saattir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesine göre yeni iş arama izni günde en az iki saattir.

Bu süre kanuni asgari süredir. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine daha uzun bir iş arama izni belirlenmesi mümkündür. Buna karşılık izin süresinin kanunda öngörülen iki saatin altına indirilmesi hukuken geçerli değildir.

İş arama izninin çalışma saatleri içerisinde kullandırılması gerekir. İşveren bu süre nedeniyle işçinin ücretinden hiçbir şekilde kesinti yapamaz.

İş Arama İzninin Saatlerini Kim Belirler?

İş arama izninin iş günü içerisindeki hangi saatlerde kullanılacağı konusunda işverenin yönetim hakkı bulunmakla birlikte bu yetkinin iş arama izninin amacını ortadan kaldıracak şekilde kullanılması mümkün değildir.

İzin, işçinin gerçekten yeni bir iş arayabilmesine ve görüşmelere katılabilmesine imkân sağlayacak biçimde kullandırılmalıdır.

İşverenin yalnızca işçiye “iş arama iznini kullanabilirsin” şeklinde bildirimde bulunması da her durumda yeterli değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında işverenin iş arama iznini fiilen kullandırma yükümlülüğü bulunduğu ve işçiyi bu saatlerde çalıştırmaması gerektiği açıkça kabul edilmektedir.

İş Arama İzni Toplu Kullanılabilir mi?

Evet. İşçi isterse günlük iş arama izinlerini birleştirerek toplu şekilde kullanabilir.

İş Kanunu’nun 27. maddesine göre iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, izin süresini işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

Kanunda, toplu kullanım talebinin mutlaka ihbar süresinin başında yapılması gerektiğine ilişkin özel bir süre kısıtlaması öngörülmemiştir.

Ancak uygulamada uyuşmazlık yaşanmaması ve işverenin çalışma düzenini buna göre oluşturabilmesi açısından toplu kullanım talebinin mümkün olduğunca önceden ve yazılı/ispatlanabilir biçimde bildirilmesi büyük yarar sağlar.

İşçinin toplu kullanım talebi bulunmuyorsa işveren, iş arama iznini ihbar süresi içerisindeki günlük çalışma saatlerinde kullandırmakla yükümlüdür.

İş Arama İzni İçin İşçinin Talepte Bulunması Gerekir mi?

Günlük iş arama izninin doğması için işçinin ayrıca talepte bulunması gerekmez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.04.2021 tarihli, 2018/759 Esas ve 2021/490 Karar sayılı kararında, İş Kanunu’nun 27. maddesindeki düzenleme uyarınca iş arama izninden yararlanmanın işçinin talebi şartına bağlanmadığı kabul edilmiştir.

Dolayısıyla işveren, işçi açıkça iş arama izni talep etmemiş olsa dahi kanuni şartlar bulunuyorsa bu izni kendiliğinden fiilen kullandırmalıdır.

Ancak günlük izinlerin toplu olarak kullanılması farklıdır. Toplu kullanım işçinin tercihine ve bildirimine bağlı olduğundan işçinin bu yöndeki iradesini işverene önceden bildirmesi gerekir.

İş Arama İzni Verilmezse Ne Olur?

İşverenin iş arama iznini hiç kullandırmaması, eksik kullandırması veya izin verilmesi gereken saatlerde işçiyi çalıştırması farklı hukuki sonuçlar doğurur.

İş Kanunu’nun 27. maddesinde bu iki durum birbirinden net biçimde ayrılmıştır:

1. İznin Kullandırılmaması: İşveren iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa, kullandırılmayan süreye ilişkin normal ücret işçiye ödenir.
2. İzin Saatlerinde Çalıştırma: İşveren işçiyi iş arama izni kullanması gereken saatlerde çalıştırırsa, işçinin izin kullanarak herhangi bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırıldığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı (%100 zamlı) ödemek zorundadır.

Bu ayrım özellikle iş arama izni ücreti alacağı hesaplanırken büyük önem taşır.

İş Arama İzni Ücreti Yüzde 100 Zamlı mı Ödenir?

İşçinin iş arama izni saatlerinde fiilen çalıştırılması halinde çalıştırıldığı sürenin ücreti kanun gereği %100 zamlı olarak ödenir.

Buradaki sistemin doğru anlaşılması gerekir:

İşçi iş arama iznini kullansaydı, çalışmadığı halde o saatlerin normal ücretini almaya devam edecekti. İşveren işçiyi bu izin süresinde çalıştırmışsa, normal aylık ücretine ek olarak çalıştırıldığı iş arama izni süresinin ücretini yüzde yüz zamlı (%200 karşılığı) olarak ödemesi gerekir.

Başka bir ifadeyle çalıştırılan iş arama izni saatleri bakımından hesaplanan ilave alacak, ilgili saatlik ücretin iki katıdır.

Bu nedenle hesap yapılırken normal aylık maktu ücret ile ayrıca doğan iş arama izni alacağının birbirine karıştırılmaması gerekir.

İş Arama İzni Ücreti Nasıl Hesaplanır?

İş arama izni alacağının hesaplanmasında öncelikle ihbar süresi içerisinde kaç fiili çalışma günü bulunduğu belirlenir.

İş arama izni yalnızca işçinin fiilen çalışması gereken günler bakımından dikkate alınır. İşçinin çalışmadığı hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günleri için ayrıca iş arama izni süresi hesaplanmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.01.2010 tarihli, 2009/9-593 Esas ve 2010/20 Karar sayılı kararında da iş arama izni hesabında fiilen çalışılan günlerin esas alınması gerektiği kabul edilmiştir.

İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle günlük iki saatten daha uzun iş arama izni belirlenmişse hesaplamada bu artırılmış süre esas alınır. İşçilik alacaklarınızın güncel tutarını ve fesih haklarınızı hesaplamak için Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama Aracı ile İşçilik Ücretleri Hesaplama Aracımızı kullanabilirsiniz.

İş Arama İzni Verilmezse İhbar Tazminatı Alınabilir mi?

İş arama izninin kullandırılmaması ile ihbar tazminatı birbirinden farklı hukuki kurumlardır.

Sırf iş arama izninin verilmemiş veya eksik kullandırılmış olması, tek başına ihbar tazminatı hakkı doğurmaz.

İşveren işçiye kanuna uygun ihbar süresi tanımış ve iş sözleşmesi bu sürenin sonunda sona ermişse, ihbar süresi içerisinde iş arama izninin kullandırılmamış olması süreli feshi kendiliğinden usulsüz hale getirmez. Bu durumda işçi, şartları varsa iş arama iznine ilişkin %100 zamlı ücret alacağını talep edebilir.

Ancak ihbar süresinin hiç verilmemesi, sürenin eksik kullandırılması veya iş sözleşmesinin bildirilen ihbar süresi tamamlanmadan önce haksız olarak sona erdirilmesi durumlarında ihbar tazminatı hakkı ayrıca doğar. Bu nedenle “iş arama izni verilmediğinde hiçbir koşulda ihbar tazminatı alınamaz” şeklinde mutlak bir sonuca varmak doğru değildir; somut feshin usulü incelenmelidir.

İş Arama İzni Verilmemesi İşçiye Haklı Fesih Hakkı Verir mi?

İş arama izninin kanuna uygun şekilde kullandırılması işverenin temel yasal yükümlülüklerinden biridir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında iş arama izninin kullandırılmaması veya eksik kullandırılması halinde işçinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II maddesi kapsamında iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshetme hakkının gündeme gelebileceği kabul edilmektedir.

Bununla birlikte haklı fesih sonucunun somut olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Özellikle feshin hukuki sebebi, işverenin davranışı ve fesih bildiriminin içeriği önem taşır.

İşçi haklı nedenle fesih yoluna başvuracaksa ileride doğabilecek bir uyuşmazlık ve dava sürecinde hak kaybına uğramamak adına fesih sebebini açık, yazılı ve ispatlanabilir şekilde ortaya koymalıdır. İşçilik alacaklarına ilişkin açılacak davalarda belirsiz alacak ve kısmi dava süreçlerindeki güncel usul kuralları da gözetilmelidir.

İşçi İş Arama İzninden Vazgeçebilir mi?

İş arama izni işçinin kanundan kaynaklanan vazgeçilemez ve kamu düzenine ilişkin bir hakkıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.04.2021 tarihli, 2018/758 Esas ve 2021/489 Karar sayılı kararında iş arama izninin emredici niteliğine açıkça vurgu yapılmıştır.

İşçinin iş arama izni talep etmemiş olması veya işverenin fesih işleminin geçersiz olduğunu ileri sürerek işe iade davası açmış olması, tek başına iş arama izninden vazgeçtiği anlamına gelmez.

Kanuni şartlar bulunduğu halde işveren işçiyi iş arama izni saatlerinde çalıştırmışsa, işçinin feragati söz konusu olamayacağından zamlı ücret yükümlülüğü aynen devam eder.

İstifa Eden İşçi İş Arama İzni Kullanabilir mi?

İş arama izni yalnızca işveren tarafından işten çıkarılan çalışanlara tanınmış bir hak değildir.

Belirsiz süreli iş sözleşmesini kendisi fesheden (istifa eden) işçi de kanuni ihbar süresine uyarak işyerinde çalışmaya devam ediyorsa ihbar süresi içerisinde iş arama izninden tam olarak yararlanabilir.

Dolayısıyla işçinin kendi isteğiyle işten ayrılması tek başına iş arama izni hakkını ortadan kaldırmaz.

Burada belirleyici olan husus, iş sözleşmesinin derhal değil, bildirim süresi sonunda sona erecek olması ve işçinin bu sürede fiilen çalışmasıdır.

İş Arama İzni Hafta Tatilinde Hesaplanır mı?

İş arama izni, niteliği gereği işçinin çalışma saatleri içerisinde kullandırılması gereken bir izindir.

Bu nedenle işçinin zaten çalışmadığı hafta tatili, ulusal bayram veya genel tatil günleri için ayrıca iki saatlik iş arama izni hesaplanmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.01.2010 tarihli kararında da hesaplamanın ihbar süresi içerisindeki fiili çalışma günleri dikkate alınarak yapılması gerektiği hükme bağlanmıştır.

Yargıtay’ın İş Arama İzni Konusundaki Yaklaşımı

Yargıtay kararlarında iş arama izninin işveren tarafından kendiliğinden ve fiilen kullandırılması gereken kanuni bir hak olduğu istikrarlı biçimde vurgulanmaktadır:

1. Yargıtay HGK 2018/759 E., 2021/490 K., 15.04.2021

Kararda işçinin iş arama iznini ayrıca talep etmesinin gerekli olmadığı kabul edilmiştir. İşveren yalnızca işçiye izin kullanabileceğini bildirmekle yetinemez. İşçiye izin saatlerinde iş verilmemesi ve işçinin fiilen çalıştırılmaması gerekir. İşçi bu sürelerde çalıştırılmışsa kanunda öngörülen zamlı ücret gündeme gelir.

“İş Kanununun 27. maddesinde öngörülen yeni iş arama izninden yararlanmak işçinin talebi şartına bağlanmamıştır… İşverenin iş arama izni vermesi bu saatlerde işçiyi fiilen çalıştırmaması anlamına gelir. İzin saatlerinde çalıştırılan işçiye ücreti yüzde yüz zamlı ödenmelidir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.04.2021, E. 2018/759, K. 2021/490

2. Yargıtay HGK 2018/758 E., 2021/489 K., 15.04.2021

Kararda iş arama izninin emredici niteliği üzerinde durulmuştur. İşçinin feshe itiraz etmiş olması veya açıkça iş arama izni talep etmemesi, kanundan kaynaklanan bu hakkından vazgeçtiği şeklinde değerlendirilemez.

“İş arama izni emredici nitelikte bir haktır. İşçinin işe iade davası açması veya feshe itiraz etmesi, iş arama izninden feragat ettiği sonucunu doğurmaz.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.04.2021, E. 2018/758, K. 2021/489

3. Yargıtay HGK 2009/9-593 E., 2010/20 K., 27.01.2010

Kararda iş arama izni ücretinin hesaplanmasında ihbar süresi içerisindeki çalışma günlerinin dikkate alınması gerektiği kabul edilmiştir. İşçinin çalışmadığı tatil günleri bakımından ayrıca iş arama izni ücreti hesaplanmaz.

“İş arama izni ücretinin hesabında ihbar öneli içindeki fiilen çalışılan iş günleri esas alınmalı; hafta tatili, bayram ve genel tatil günleri hesaba dahil edilmemelidir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.01.2010, E. 2009/9-593, K. 2010/20

Sonuç

Yeni iş arama izni, iş sözleşmesinin ihbar süresi sonunda sona ereceği durumlarda işçinin yeni bir iş bulabilmesini sağlamak amacıyla düzenlenmiş en temel işçi haklarından biridir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca işveren, işçiye çalışma saatleri içerisinde ve ücretinden hiçbir kesinti yapmadan günde en az iki saat iş arama izni kullandırmak zorundadır.

İşverenin bu izni hiç kullandırmaması, eksik kullandırması veya işçiyi izin saatlerinde çalıştırması ücret alacağı doğurur. İşçinin izin saatlerinde çalıştırılması halinde çalıştırıldığı süreye ilişkin ücret %100 zamlı olarak hesaplanır.

Bununla birlikte iş arama izni alacağı ile ihbar tazminatının birbirinden ayrılması gerekir. İş arama izninin kullandırılmamış olması tek başına ihbar tazminatı hakkı doğurmaz; ihbar tazminatı bakımından bildirim süresinin usulüne uygun verilip verilmediğinin ayrıca incelenmesi gerekir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları da iş arama izninin işçinin ayrıca talep etmesine bağlı olmayan, işveren tarafından kendiliğinden ve fiilen kullandırılması gereken kanuni bir hak olduğunu ortaya koymaktadır. İş hukuku uyuşmazlıklarında hak kaybı yaşamamak adına fesih bildirimlerinin ve izin taleplerinin uzman bir iş hukuku avukatı desteğiyle yürütülmesi önem taşır. SMK Hukuk Bürosu, Gebze ve Kocaeli bölgesinde iş hukuku alanında profesyonel danışmanlık ve avukatlık hizmeti vermektedir.

İş Arama İzni Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İş arama izni kaç saattir?

İş Kanunu’na göre iş arama izni günde en az iki saattir. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun bir süre belirlenebilir ancak iki saatin altına indirilemez.

İşveren iş arama izni vermek zorunda mı?

Evet. Kanuni şartların bulunması halinde işveren iş arama iznini kullandırmak zorundadır. Günlük iş arama izninin doğması için işçinin ayrıca talepte bulunması gerekmez; işveren izni kendiliğinden fiilen kullandırmalıdır.

İş arama iznini toplu kullanabilir miyim?

Evet. İşçi günlük izinlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Bunun için toplu kullanımın işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlaması ve bu durumun işverene önceden bildirilmesi gerekir.

Toplu iş arama izni talebi ne zaman yapılmalıdır?

Kanunda talebin mutlaka ihbar süresinin başında yapılması gerektiğine ilişkin özel bir süre bulunmamaktadır. Bununla birlikte talebin mümkün olduğunca önceden ve yazılı şekilde bildirilmesi ispat açısından yararlı olur.

İş arama izni verilmezse ücret alınabilir mi?

Evet. İşveren izni vermez veya eksik kullandırırsa kullandırılmayan süreye ilişkin ücret gündeme gelir. İşçi izin saatlerinde çalıştırılmışsa, normal ücretine ilaveten çalıştırıldığı sürenin ücreti kanunda öngörülen şekilde %100 zamlı olarak ödenir.

İş arama izni verilmezse ihbar tazminatı alınabilir mi?

Sırf iş arama izninin verilmemiş olması ihbar tazminatı hakkı doğurmaz. Ancak ihbar süresinin hiç veya eksik kullandırılması gibi ayrıca usulsüz fesih oluşturan bir durum varsa ihbar tazminatı hakkı ayrıca doğar.

İstifa eden işçi iş arama izni kullanabilir mi?

Evet. İşçi belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken (istifa ederken) ihbar süresine uyuyor ve bu süre boyunca çalışmaya devam ediyorsa iş arama izninden aynen yararlanabilir.

İş arama izni hafta sonu ve tatil günleri için hesaplanır mı?

İşçinin çalışmadığı hafta tatili ve diğer resmi/genel tatil günleri için ayrıca iş arama izni süresi hesaplanmaz. Hesaplamada işçinin ihbar süresi içerisinde fiilen çalışması gereken günler esas alınır.